Yeni Doğan Çocuklarda Sarılık Hastalıkları
-
kan hücre sayısı fazla,
-
kan hücrelerinin yaşam süresi kısa,
-
karaciğer hücresine bilirubinin alınmasını sağlayan Y proteini yetersiz,
-
hücre içinde bilirubini etkisiz şekline dönüştüren enzim çalışması da düşüktür.
-
yaşamın ilk gününde başlarsa,
-
1.günde 5 mg' ı geçerse,
-
bilirubin düzeyi normal yenidoğanda 12mg'ı,
-
erken doğanda 14 mg'ı geçerse,
-
1.haftadan sonra devam ederse,
-
birlikte kansızlık veya karaciğer büyümesi varsa fizyolojik sarılık değildir, dikkatle incelenmesi, izlenmesi gerekir. Fizyolojik olmayan sarılıklar içinde en bilineni halk arasında denilen Rh uyuşmazlığına bağlı sarılıktır.
-
doğum sırasında oluşan hematom denilen kan topağı,
-
polisitemi denilen kan hücrelerinin beklenenden fazla olması,
-
G-6-PD, Piruvat kinaz diye isimlendirilen enzimlerin doğuştan eksikliği,
-
kan hücrelerinin yapısal bozuklukları gibi nadir olaylarda kan hücresinin fazla ve hızlı yıkılması sonucu yenidoğan sarığınına yol açarlar. Ayrıca karaciğer hücresine bilirubinin alımında, etkisiz hale getirilmesinde bozukluğa neden olan bir takım doğumsal hastalıklar, tiroid bezinin hiç çalışmaması veya az çalışması da yenidoğan bebekte sarılık nedeni olur. Yukarıda anlatılan durumlarda yükselen hep beyne zarar verebilecek olan yağda eriyen bilirubin (indirekt bilirubin)dir. Yükselme hızı, başlangıç saati, bebeğin kilosu erken doğup doğmaması, eşlik eden başka bir hastalığın varlığı gibi pek çok nedenle tedavi kararı verilen düzey değişmekle birlikte 16-17 mg da fototerapi denilen ışık tedavisi, 20 mg'ın üstünde kan değişimi uygulanarak tedavi edilir.
Yenidoğan Sarılığı
Yenidoğan sarılığı, bebeklerde yaşamın ilk haftasnda sık görülen bir sorundur. Sağlıklı bebeklerdeki normal sarılığa ' Fizyolojik Sarılık ' denir. Sarılığa, bilirubin adlı bir maddenin kan düzeyinin artışı yol açar. Kırmızı kan hücrelerimizin parçalanmasıyla oluşan bilirubin, yenidoğan bebeklerin bazılarında vücuttan atılamaz ( Karaciğer henüz yeterince olgunlaşmamıştır, veya bilirubin biraz fazla miktarda ortaya çıkmıştır)
Sonuçta, bebeğin cildi ve göz aklarındaki sarı renk anne babanın dikkatini çeker. Sarılık, genellikle 2-3. günlerde yüzden başlar, giderek vücudun aşağı kısımlarına yayılır. Sarılığın ilk günde başlaması normal değildir, altta başka bir hastalık olabileceğine işaret eder. Yenidoğan sarılığı, bulaşıcı bir hastalık değildir.
Doktora başvurduğunuzda, bir kan testi isteyerek bilirubin düzeyine bakacaktır. Sonuca göre, ya bebeği izleme alacak,ya belli bir dalga boyunda UV ışını alması için hastaneye yatıracak ( bu işleme fototerapi diyoruz ), ya da nadiren eğer değer çok yüksekse kan değişimi gerekecektir. Genellikle sarılık 7-10 günde kaybolur. Zor doğumlarda veya prematüre bebeklerde sarılık daha şiddteli olup daha uzun sürebilir. Bebeği sık sık emzirirseniz, barsakları daha sık çalışacak, bilirubin düzeyi daha kolay düşecektir.
Toksik düzeylerde bilirubin, bebeğin beynine zarar verebilir, işitme kaybına yol açabilir. Bu nedenle, zaman geçirmeden doktora başvurup uygun tedavinin başlanması önemlidir.
Yaşamın ilk 1 haftasında normal yeni doğanların % 60, erken doğanların % 80'inde sarılık görülür.
Sarılığa neden olan kan hücrelerinin yıkılması ile oluşan bilirubin denilen maddedir.
Bilirubinin yağda çözünen bir madde olduğu için belli düzeylerin üstünde yenidoğanın beynine zaralı etkisi vardır. Bilirubinin vücuttan atılabilmesi için karaciğer hücresinde suda çözünen bilirubine değişmesi gerekir.
Yeni doğan bebeklerde görülen sarılığın büyük bölümü fizyolojik sarılık denilen vücut işlevlerinin olgunlaşma süreci nedeniyle oluşan sarılıktır.
Yeni doğan bebekte erişkinden farklı olarak;
Tüm bu nedenlerle yenidoğan bebeklerde bilirubin düzeyleri erişkine göre yüksek olur. Normal bebeğin kordon kanında bilirubin 1-3 mg'dır. 3. günde 6 mg'a kadar çıkar, en fazla 12mg'a kadaryükselir, 2-3 gün bu düzeyde kalır, 10. günden sonra erişkin düzeyi olan 1 mg'ın altındaki değerlere ulaşır. Erken doğan bebeklerde ise yükselme daha geç, 5.günde olur, 10-15 mg'a kadar çıkar, normale gelmesi 1.ayı bulur.
Anne sütü ile beslenen her 200 bebekten birinde 4-7. günlerde artan 10-20 mg'ulaşan bilirubindeğerleri saptanır. 4-10 gün bu seviyede kalır, 3-12 hafta içinde normale gelir. bu dönemde 48 saat annesütü kesilirse hızla düşer ve yeniden başlandığında yükselme olmaz. Bu bebeklerde kan hücrelerinin yıkım hızında artış, karaciğer hücre işlevinde bozukluk, infeksiyon yoktur, tartı alımları normaldir. Son yıllarda 3-4.günde başlayan erken anne sütü sarılıklarından bahsedilmeye başlamıştır. Ancak bunlarda anne sütünde bulunan bir madde değil, kalori azlığı ve yetersiz beslenme bilirubin artışından sorumlu tutulmaktadır. Sarılık;
Kan Uyuşmazlıkları
Gebeliklerin %9 unda Rh negatif anne Rh pozitif bebek taşır. Burada sarılığın gelişmesi için; bebek kan hücrelerinin anne kan dolaşımına geçmesi, annede bebek kan hücrelerine karşı antikor oluşumu ve bu antikorların bebeğe geçerek bebek kan hücrelerini yıkması (parçalaması) gerekir. Anne karnında iken bu geçiş çok azdır. Asıl doğum sırasında bebek kanı anneye geçer. Bu nedenle Rh uyuşmazlığı genellikle ikinci bebeklerde sorun olur. İlk gebelikte Rh uyuşmazlığına bağlı sarılık hemen daima öncesinde düşük, kürtaj veya yanlış kan verilmesi sonucudur. Sarılık bebekte 1. günden itibaren başlar, hızlı yükselir. ABO uyuşmazlığı daha sık olmakla birlikte daha az sorun olur. Anne A veya B grubu ise uyuşmazlık sorun olmaz. Anne O grubu ise; çocuğun AB, A,B grubu olması bu tip sarılığa neden olabilir. Tüm gebeliklerin %15 inde gruplar böyledir, ancak canlı doğumların %1 den daha azında buna bağlı ciddi sarılık gelişir.Bilirubin düzeyleri erken dönemde yükselir, nadiren tehlikeli boyutlara ulaşır.
Diğer Nedenler
Bebekte;
Bebekte tanı ve tedavide geç kalınırsa kernikterus denilen hastalık oluşabilir. Bilirubin beyinde bazal ganglionlar denilen bölgeyi etkiler. Bebekte 2-7. günde gevşeklik, tiz sesle ağlama, kötü beslenme, kusma, ateş, havale görülür. Akciğerlere kanama, kaslarda aşırı kasılma(hipertoni) gelişir. Bu bebeklerin %50 si yenidoğan döneminde ölür. Geri kalanı motor gelişim geriliği, spastisite, sağırlık, yukarı bakış felci, zeka geriliği gibi sekellerle iyileşir. Suda eriyen bilirubin beyne zarar vermez .Yükselmesi Karaciğer ve safra yollarını ilgilendiren ciddi bir olayı düşündürür. İnfeksiyonlarda ( CMV, TORCH), yenidoğan hepatiti, galaktozemi, trizinos gibi doğuştan metabolizma hastalıkları, kistik fibroz, alfa tripsin 1 eksikliği, ailevi safra yolu hastalıkları, hepatit B 'yi düşünmek ve ona yönelik tetkikleri yapmak gerekir. Sarılıklı bir yeni doğan ciddiyetle ele alınmalı, öncelikle sarılık fizyolojik mi, patolojik mi değerlendirilmeli, gerekli tetkikler yapılarak tedaviye gereksinim varsa yapılmalıdır.
