Doğum Kontrol Hapları

Hamilelik kadın yumurtalıklarının ürettiği yumurtanın erkek sperm hücresi ile birleşip, döllenmesi sonucunda gelişir. Doğum kontrol hapı, gebelik sırasında vücudumuzda bulunan hormonlar gibi çalışır. Yumurtalıkların yumurta üretmesine, rahim ağzından sperm geçişine engel olarak gebeliğin oluşmasını engeller.

Doğru kullanıldığında Doğum Kontrol Haplarının güvenilirliği %100'e yakındır. Çocuk istendiği zamanda hapların bırakılmasıyla  hamile kalınabilir.

Kadınların çoğu bu hapları kullanabilir. Aşağıdaki özellikleri taşıyan kadınlar için doğum kontrol hapları en uygun korunma yöntemidir.

1. 40 yaşından genç bayanlar
2. Yeni evli veya çocuk sahibi olmak istemeyen kadınlar

Daha önce hiç hamile kalmamış olsanız bile hapın bu konuda sakıncası yoktur. Kullanmayı bıraktığınız günden itibaren hamile kalabilirsiniz.

Doğum kontrol hapları, doğum kontroluyla hiç ilgisi olmayan bir çok soruna çözüm getirmiştir. Haplar adet ağrılarını azaltır Adet kanamalarını düzene sokar. Ne zaman adet göreceğinizi bilirsiniz. Adet kanamalarının miktarını azaltarak vücudun demir kaybını önler

Rahim, yumurtalık ve tüplerin iltihabına karşı koruyucudur. Dış gebelik ihtimalini azaltır.

Yumurtalık ve rahim kanserine karşı koruyucudur. Kısırlığa neden olan, adet dönemlerinde ve ilişki sırasında ağrıya yol açan bir hastalık olan ENDOMETRİOZİS tedavisinde uzun süreli kesintisiz kullanımı vardır.

Eğer 40 yaşın üzerinde ve SİGARA kullanıyorsanız, ilaçlara rağmen düzene girmeyen tansiyon yüksekliği ve şeker hastalığı varsa, gebeler ya da gebelik şüphesi olanlar, önceden geçirilmiş veya geçirilmekte olan damar tıkanıklığı bulunanlar, mevcut karaciğer hastalığı olanlar kullanmamalıdırlar.

Şiddetli baş ağrısı ve migren nöbetleri, bulanık görme ve görme bozukluğu, şiddetli bacak ağrısı, bacakta şişme kızarıklık , göğüs ağrısı ve solunum güçlüğü, sarılık ortaya çıkması durumlarında hapın kullanımı bırakılmalıdır.

Tüm dünyada günümüze kadar gelen çalışmalarda hap kullanımının kadınlarda kansere yol açmadığını açıkça göstermiştir. Tam aksine, rahim ve yumurtalık kanserine karşı koruyucu etkisi gösterilmiştir.

Adet kanamanız uygun olmadığını düşündüğünüz zamanlara denk düşebilir. Bir spor karşılaşmasına katılmak ya da deniz kıyısında geçireceğiniz bir tatilin tadını çıkarmak istiyor olabilirsiniz. Bu durumda doktorunuzla konuşarak adet kanamanızı yaklaşık 1 hafta öne veya sonraya kaydırabilirsiniz.

Sorularla Doğum Kontrol Hapı

Doğum Kontrol Hapı Kullanılırken nelere dikkat etmeli ?

Kullanılan doğum kontrol hapının maksimum etkili olabilmesi için ilk kural düzenli olarak alınmasıdır.

Haplar iki şekilde ambalajlanmıştır. İlkinde 21 hormon hapı vardır. Her gün bir adet hap yutulur ve tamamı bitince yeni hapa başlamadan önce yedi gün ara vermek gerekir. Bu yedi günde normal bir adet kanaması olur. Haplara yedi gün ara verdikten sonra tekrar başlamayı unutanlar için 28 haplık kutular vardır. Bu her gün bir hap alma düzenini korur. Paketin içinde, diğerinde olduğu gibi, 21 tane hormon hapının yanında yedi günlük arada alınmak üzere yedi tane de “yalancı” şeker hapı vardır. Bir paket bitince ikincisine başlanır.

Doğum kontrol haplarının yanında başka ilaç, vitamin veya şifalı otlar kullanıyorsanız doktorunuza bilgi veriniz. Bunlardan bazıları doğum kontrol haplarının etkisini azaltabilir.

Hapı Almayı Unutursanız Ne Olur ?

Hapı almakta 12 saatten daha az bir gecikme olduysa:

Yalnız unuttuğunuz hapı alın. Bir günde iki hap almış olsanız bile, bir sonraki hapı da her zamanki normal saatinde alın

Hapı almakta 12 saatten daha fazla bir gecikme olduysa:

Almayı unuttuğunuz hapı hemen alın. Bundan sonra almanız gereken hapı normal saatinde alın fakat önünüzdeki yedi gün, doğum kontrol hapı yanında, gebeliği önlemekte yardımcı olacak kondom, diyafram vb kullanın. Olay 21 haplık kutuları kullanırken ve bir paket içindeki haplardan yediden daha az hap kalmışken olduysa bu paketi bitirir bitirmez yedi gün ara vermeden yeni pakete başlayın. Olay 28 günlük hapları kullanırken olduysa önce o paketin içinde kaç tane daha hormon hapı kaldığına bakın. Yediden azsa, hormon haplarını bitirin ve şeker haplarını almadan yeni bir paket içindeki hormon haplarına başlayın.

Doğum Kontrol Hapının Sağlık Açısından Yararları Nedir ?

Cilt ile ve Adet Öncesi Gerginlikle (bazı kadınlarda adet öncesi görülen huy değişiklikleri veya diğer belirtiler) ilgili sorunlara iyi gelebilir.

Adet kanamasında miktarı ve sancıyı azaltabilir.

Yumurtalık ve rahim kanseri riskini azaltır.

Bütün Kadınlar Doğum Kontrol Hapını Kullanabilir Mi ?

Daha önce damarda kan pıhtılaşması (tromboz), kalp hastalığı, meme kanseri veya karaciğer hastalıkları gibi sorunları olan kadınlar hap kullanmamalıdır. Doğum kontrol hapı almaya başlamadan önce, aşağıda belirtilen noktalar sizin için geçerliyse doktorunuza bildiriniz:

o Sigara içmek (sigarayla birlikte doğum kontrolu hapı kullanmak kalp hastalığı ve felç riskini artırır)

o Yüksek tansiyon veya şeker hastalığı

o 35 yaşını geçmiş olmak

o Migren

Doğum Kontrol Hapının Yan Etkileri Nelerdir ?

Doğum kontrol hapı kullanan kadınların bazılarında düzensiz kanama, kilo alma, baş ağrısı, bulantı, cinsel isteğin azalması, deri sorunları, huysuzluk, şişkinlik veya göğüslerde sancı görülse de yan etkiler iki üç ay içinde kaybolur. Doktordan başka bir hap vermesini istemekle sorunlar genellikle düzelebilir. Bazen hap kullanan kadınların yüzlerinde parça parça kararma olabilir. Bunu önlemek için şapka giymek ve güneş kremi kullanmak önerilir.

Doğum Kontrol Hapı Meme Kanserine Neden Olur Mu ?

Bu konu tartışmalıdır. Doktorların çoğuna göre meme kanseri riski çok azdır ve hapın değeri diğer kanserlerden korunmayı sağlamasıyla dengeli olarak ölçülmelidir.

Hap Kullanmak İleride Gebe Kalmayı Önler Mi ?

Hayır. Ancak, hap kullanmayı bırakırsanız adet kanamalarınızın normale dönmesi için bir iki ay geçebilir.

Yenidoğan Sarılığı

Yenidoğan sarılığı, bebeklerde yaşamın ilk haftasnda sık görülen bir sorundur. Sağlıklı bebeklerdeki normal sarılığa ' Fizyolojik Sarılık ' denir. Sarılığa, bilirubin adlı bir maddenin kan düzeyinin artışı yol açar. Kırmızı kan hücrelerimizin parçalanmasıyla oluşan bilirubin, yenidoğan bebeklerin bazılarında vücuttan atılamaz ( Karaciğer henüz yeterince olgunlaşmamıştır, veya bilirubin biraz fazla miktarda ortaya çıkmıştır)

Sonuçta, bebeğin cildi ve göz aklarındaki sarı renk anne babanın dikkatini çeker. Sarılık, genellikle 2-3. günlerde yüzden başlar, giderek vücudun aşağı kısımlarına yayılır. Sarılığın ilk günde başlaması normal değildir, altta başka bir hastalık olabileceğine işaret eder. Yenidoğan sarılığı, bulaşıcı bir hastalık değildir.

Doktora başvurduğunuzda, bir kan testi isteyerek bilirubin düzeyine bakacaktır. Sonuca göre, ya bebeği izleme alacak,ya belli bir dalga boyunda UV ışını alması için hastaneye yatıracak ( bu işleme fototerapi diyoruz ), ya da nadiren eğer değer çok yüksekse kan değişimi gerekecektir. Genellikle sarılık 7-10 günde kaybolur. Zor doğumlarda veya prematüre bebeklerde sarılık daha şiddteli olup daha uzun sürebilir. Bebeği sık sık emzirirseniz, barsakları daha sık çalışacak, bilirubin düzeyi daha kolay düşecektir.

Toksik düzeylerde bilirubin, bebeğin beynine zarar verebilir, işitme kaybına yol açabilir. Bu nedenle, zaman geçirmeden doktora başvurup uygun tedavinin başlanması önemlidir.

Yaşamın ilk 1 haftasında normal yeni doğanların % 60, erken doğanların % 80'inde sarılık görülür.

Sarılığa neden olan kan hücrelerinin yıkılması ile oluşan bilirubin denilen maddedir.

Bilirubinin yağda çözünen bir madde olduğu için belli düzeylerin üstünde yenidoğanın beynine zaralı etkisi vardır. Bilirubinin vücuttan atılabilmesi için karaciğer hücresinde suda çözünen bilirubine değişmesi gerekir.

Yeni doğan bebeklerde görülen sarılığın büyük bölümü fizyolojik sarılık denilen vücut işlevlerinin olgunlaşma süreci nedeniyle oluşan sarılıktır.

Yeni doğan bebekte erişkinden farklı olarak;

1.  kan hücre sayısı fazla,
2.  kan hücrelerinin yaşam süresi kısa,
3.  karaciğer hücresine bilirubinin alınmasını sağlayan Y proteini yetersiz,
4.  hücre içinde bilirubini etkisiz şekline dönüştüren enzim çalışması da düşüktür.

Tüm bu nedenlerle yenidoğan bebeklerde bilirubin düzeyleri erişkine göre yüksek olur. Normal bebeğin kordon kanında bilirubin 1-3 mg'dır. 3. günde 6 mg'a kadar çıkar, en fazla 12mg'a kadaryükselir, 2-3 gün bu düzeyde kalır, 10. günden sonra erişkin düzeyi olan 1 mg'ın altındaki değerlere ulaşır. Erken doğan bebeklerde ise yükselme daha geç, 5.günde olur, 10-15 mg'a kadar çıkar, normale gelmesi 1.ayı bulur.

Anne sütü ile beslenen her 200 bebekten birinde 4-7. günlerde artan 10-20 mg'ulaşan bilirubindeğerleri saptanır. 4-10 gün bu seviyede kalır, 3-12 hafta içinde normale gelir. bu dönemde 48 saat annesütü kesilirse hızla düşer ve yeniden başlandığında yükselme olmaz. Bu bebeklerde kan hücrelerinin yıkım hızında artış, karaciğer hücre işlevinde bozukluk, infeksiyon yoktur, tartı alımları normaldir. Son yıllarda 3-4.günde başlayan erken anne sütü sarılıklarından bahsedilmeye başlamıştır. Ancak bunlarda anne sütünde bulunan bir madde değil, kalori azlığı ve yetersiz beslenme bilirubin artışından sorumlu tutulmaktadır. Sarılık;

5.  yaşamın ilk gününde başlarsa,
6.  1.günde 5 mg' ı geçerse,
7.  bilirubin düzeyi normal yenidoğanda 12mg'ı,
8.  erken doğanda 14 mg'ı geçerse,
9.  1.haftadan sonra devam ederse,
10.  birlikte kansızlık veya karaciğer büyümesi varsa  fizyolojik sarılık değildir, dikkatle incelenmesi, izlenmesi gerekir. Fizyolojik olmayan sarılıklar içinde en bilineni halk arasında denilen Rh uyuşmazlığına bağlı sarılıktır.

Kan Uyuşmazlıkları

Gebeliklerin %9 unda Rh negatif anne Rh pozitif bebek taşır. Burada sarılığın gelişmesi için; bebek kan hücrelerinin anne kan dolaşımına geçmesi, annede bebek kan hücrelerine karşı antikor oluşumu ve bu antikorların bebeğe geçerek bebek kan hücrelerini yıkması (parçalaması) gerekir. Anne karnında iken bu geçiş çok azdır. Asıl doğum sırasında bebek kanı anneye geçer. Bu nedenle Rh uyuşmazlığı genellikle ikinci bebeklerde sorun olur. İlk gebelikte Rh uyuşmazlığına bağlı sarılık hemen daima öncesinde düşük, kürtaj veya yanlış kan verilmesi sonucudur. Sarılık bebekte 1. günden itibaren başlar, hızlı yükselir. ABO uyuşmazlığı daha sık olmakla birlikte daha az sorun olur. Anne A veya B grubu ise uyuşmazlık sorun olmaz. Anne O grubu ise; çocuğun AB, A,B grubu olması bu tip sarılığa neden olabilir. Tüm gebeliklerin %15 inde gruplar böyledir, ancak canlı doğumların %1 den daha azında buna bağlı ciddi sarılık gelişir.Bilirubin düzeyleri erken dönemde yükselir, nadiren tehlikeli boyutlara ulaşır.

Diğer Nedenler

Bebekte;

11.  doğum sırasında oluşan hematom denilen kan topağı,
12.  polisitemi denilen kan hücrelerinin beklenenden fazla olması,
13.  G-6-PD, Piruvat kinaz diye isimlendirilen enzimlerin doğuştan eksikliği,
14.  kan hücrelerinin yapısal bozuklukları gibi nadir olaylarda kan hücresinin fazla ve hızlı yıkılması sonucu yenidoğan sarığınına yol açarlar. Ayrıca karaciğer hücresine bilirubinin alımında, etkisiz hale getirilmesinde bozukluğa neden olan bir takım doğumsal hastalıklar, tiroid bezinin hiç çalışmaması veya az çalışması da yenidoğan bebekte sarılık nedeni olur. Yukarıda anlatılan durumlarda yükselen hep beyne zarar verebilecek olan yağda eriyen bilirubin (indirekt bilirubin)dir. Yükselme hızı, başlangıç saati, bebeğin kilosu erken doğup doğmaması, eşlik eden başka bir hastalığın varlığı gibi pek çok nedenle tedavi kararı verilen düzey değişmekle birlikte 16-17 mg da fototerapi denilen ışık tedavisi, 20 mg'ın üstünde kan değişimi uygulanarak tedavi edilir.

Bebekte tanı ve tedavide geç kalınırsa kernikterus denilen hastalık oluşabilir. Bilirubin beyinde bazal ganglionlar denilen bölgeyi etkiler. Bebekte 2-7. günde gevşeklik, tiz sesle ağlama, kötü beslenme, kusma, ateş, havale görülür. Akciğerlere kanama, kaslarda aşırı kasılma(hipertoni) gelişir. Bu bebeklerin %50 si yenidoğan döneminde ölür. Geri kalanı motor gelişim geriliği, spastisite, sağırlık, yukarı bakış felci, zeka geriliği gibi sekellerle iyileşir. Suda eriyen bilirubin beyne zarar vermez .Yükselmesi Karaciğer ve safra yollarını ilgilendiren ciddi bir olayı düşündürür. İnfeksiyonlarda ( CMV, TORCH), yenidoğan hepatiti, galaktozemi, trizinos gibi doğuştan metabolizma hastalıkları, kistik fibroz, alfa tripsin 1 eksikliği, ailevi safra yolu hastalıkları, hepatit B 'yi düşünmek ve ona yönelik tetkikleri yapmak gerekir. Sarılıklı bir yeni doğan ciddiyetle ele alınmalı, öncelikle sarılık fizyolojik mi, patolojik mi değerlendirilmeli, gerekli tetkikler yapılarak tedaviye gereksinim varsa yapılmalıdır.