Alternatif Doğum Kontrol Yöntemleri
Kontrasepsiyon kullanmayan kadında siklus ortası seksüel birleşmeden sonra bir ajanın kullanılması acil kontrasepsiyondur. İlk olarak değişik östrojenik formlar yüksek dozda acil kontrasepsiyon olarak kullanılmıştır. Tedavi beş gün devam ettirilir. Eğer tedavi izole orta siklus ilişkiden sonra 72 saat içinde başlanırsa, etkinliği %75 dir. Eğer birden fazla birleşme olduysa veya tedavi ilişki sonrası 72 saatten geç başladıysa, metod daha az etkilidir.Yüksek doz östrojen tedavisi ile olumsuz etkiler sık ve şiddetlidir. Bulantı, kusma, meme ağrısı ve menstruel düzensizlikler uyumu azaltmaktadır.
Kombine OK rejimi dört Preven tabletin 12 saat arayla ikişer kez verilmesidir. Bu rejim ile beş günlük tedavide görülen olumsuz etkiler daha kısa süre görülmekte ve etkinliği aynı bulunmuştur. Beklenen gebeliklerin %75'i bu yöntemle önlenmiştir.
Levonorgestrel metodu 12 saat arayla tek NorLevo tab. ilişkiden sonra 48 saat içinde kullanılmasıdır.
Mifepriston da acil kontrasepsiyon olarak etkilidir. 600 mg tek doz uygulama sonrası gebelik oranı %1 dir.
Birleşik Devletler'de 600 mg mifepriston kullanımını takip eden 48 saat sonra oral 400 mg misoprostol alımı geniş çok merkezli bir klinik çalışmada incelenmiştir. 49 günden daha ufak gebeliklerde küretaj gerektirmeyen komplet abortus gebeliklerin %92'sinde görülmüştür. 50-56 günlük gebeliklerin %83'ü ve 57-63 günlük gebeliklerin ise %77'si komplet abort yapmıştır. Bu rejimin 49 gün ve öncesindeki gebeliklerde kullanımı düzenleme onayı almıştır.
BARİYER YÖNTEMLERİ
Diafram
Rahatsızlık vermeyen en büyük boy veya vajen epiteline basınç yapmayan boydaki kullanılmalıdır. Yerleştirildikten sonra kadın kendisi çıkartmalı ve tekrar yerleştirilmelidir. Diaframın serviksi tamamen çevrelediğinden emin olmalıdır.Diafram spermisit ile birlikte kullanılmalı ve son cinsel birleşmeden enaz sekiz saat sonra çıkartılmalıdır. Eğer diafram yerleştirildikten 8 saat sonrasında tekrar birleşme olursa ek spermisid kullanılmalıdır. Diafram ile birlikte spermisid kullanımı tavsiye edilse de tek başına diafram kullanımı arasında gebelik oranlarında fark gösterilememiştir. Diafram kullananlar uzun süreli kullanımda vajen epitelinde erozyon görülebileceği için 24 saatten uzun aracı yerinde bırakmamalıdır.
Erkek Kondom (Durex)
Cinsel yolla bulaşan hastalıkları önlemede en etkili yöntem olması ,çok seks partneri olanlarda kullanımının cesaretlendirilmesine gerekçedir. Kondom penisin ucuna sıkıca yerleştirilmemeli, ejakulatı biriktirmek için ucun 1-1,5 cm penisten uzak olmalıdır. Ejakulatın akmaması için çıkartırken dikkat edilmelidir.Motive çiftler tarafından kullanıldığında erkek kondomu çok etkilidir.
Kadın Kondomu (Femidon)
Yumuşak ,gevşek uyan kılıf ve iki fleksıbl poliuretan halkadan oluşur. Bir halka kılıfın kapalı ucunda vajenin içinde durur ve iç sabitleyici ve yerleştirme mekanizması olarak görev yapar.Dış halka aletin dış kenarını oluşturur ve yerleştirildikten sonra vajenin dışında kalır ve cinsel ilişki sırasında labialar ve penis köküne koruma sağlar.Kondom önceden kayganlaştırılmış ve tek kullanımlıktır. Erkek kondomuna göre kadın kondomunun avantajı seksüel aktivite başlamadan yerleştirilmesi ve ejakulasyondan uzun süre sonraya kadar yerinde kalabilmesidir. Eksternal genital bölgeyide örttüğünden kadın kondomu genital herpes gibi cinsel yolla bulaşan hastalıklara karşı koruma sağlar. Erkek kondomlarında kullanılan latex'e göre poliüretan daha kuvvetli olduğunda yırtılması zordur.
Kadın Kondomu Kullanımı Resimli Anlatım
Cilt Altı İmplantlar (Implanon)
Poliklinik şartlarında toplam 5 dk yerleştirilir.Deri lokal anestetik ile uyuşturulduktan sonra ve desogestrelin aktif metoboliti 68 g g etonogestrel (ENG) içeren tek çubuk (40 mm uzunluğunda 2 mm çapında) deri insizyonu gerekmeden bir trokar aracılığıyla yerleştirilir ancak çıkartmak için insizyon gerekmektedir Yerleştirme ve çıkartma işlemi sırasıyla 1 ve 3 dakika sürer. Bu implantın 3 yıl kullanım süresi vardır.
Bu çubuk yerinde iken siklus ortası LH artışı hep baskılanmıştır ve üç yıl boyunca ovulasyon engellenir . Bu implamantı kullananların yarısında amenore ve seyrek kanama görülürken sık kanama ve uzamış kanama %20 sinde görülür.
Enjektabl DOĞUM KONTROL YÖNTEMLERİ
Ülkemizde kontrasepsiyon amaçlı iki tip enjektabl steroid formulasyon mevcuttur. Bunlar her üç ayda bir 150mg dozda verilen medroksiprogesteron asetat(DMPA-DepoProvera) ve farklı progestin ve östrojen içeren aylık (Mesigyna) kombinasyonlardır.
Üç ay boyunca etkili olacak kontraseptif dozu DMPA için 150mg dır. İlaç gluteus yada deltoid kasın içine derin enjeksiyon ile verilir, sonrasında progestin yavaşça sistemik dolaşıma geçer. Enjeksiyon sonrası alan ovulmamalıdır ki ilaç yavaşça dolaşıma katılsın ve kontraseptif etkisini en az dört ay korusun.
Aylık enjektabl preparat ( MPA/E2c )0,5 ml sıvı solüsyonda mikrokristal süspansiyon olarak her 28 (±5 gün) günde bir deltoid ön baldır yada gluteoid kasın içerisine derin enjeksiyon ile uygulanır.İlk enjeksiyon mens başlangıcının 1. ile 5. günleri arasında yapılmalıdır. Enjeksiyondan 2 hafta sonra uterin kanama başlar. Enjeksiyondan sonra ovulasyon 63 ile 112 gün süre inhibe edilir sonrasında fertilite düzgün geri döner. Çocuk sahibi olmak isteyen kadınların yarısı, son enjeksiyondan sonraki 6 ay içerisinde gebe kalır. Her MPA/E2C enjeksiyonundan 10-16 gün sonra genellikle 6 gün süren kanama veya lekelenme epizotu olur. Enjeksiyon yaptıranlarda OK kullananlara göre daha uzun kanama ve lekelenme ve daha değişken siklus uzunluğu görülür. MPA/E2C ile görülen olumsuz olaylar OK'lerdekine benzerdir: düzensiz kanama, meme hassasiyeti, kilo değişikliği ve akne en sık görülenlerdir. Enjeksiyonlar ile OK'lara göre daha az intermenstürel kanama ve daha sık amenore görülür.
Rahim İçi Araçlar (spiral)
1980'lerde T380A ve T220C ve multiload Cu250 ve Cu375 gibi yatay kollarda da bakır içeren (daha fazla bakır içeren) araçlar geliştirilmiştir. Bu araçların etkinlik süresi daha uzundur ve daha az bakır içeren araçlara göre daha seyrek intervallerde yenisi takılmalıdır.
Normal diyette alınan bakırdan daha az sabit erimesi olduğundan tüm bakır RİA'lar periodik olarak değiştirilmelidir. Birleşik Devletlerde bakır T380A'nın kullanımı 10 yıldır onaylanmıştır. Çıkartılma zamanı araç çıkartıldıktan sonra yenisi aynı visitte takılabilir.
T şeklindeki araçların vertikal kolunda bir levonorgestrel reservuarı olan araç geliştirilmiştir. Levonorgestrel salgılayan RİA'nın yapısı polietilenden yapılmıştır ve horizantal ve vertikal kolları 32mm uzunluktadır. Vertikal kolda 52 mg levonorgestrel içeren silikon rezervuar vardır. Progesterondan daha yavaş levonorgestrel salınımı olduğundan levonorgestrel salgılayan RİA'nın hesaplanan kullanım süresi beş yıldır. Levonorgestrel salgılayan RİA endometrial dokuda yüksek progestin konsantrasyonları oluşturur. Endometrium ince kalır ve prolifere olamaz. Sonuç olarak kanama ve lekelenme epizotlarında azalma ve menstürel kan kaybında siklusta ortalama 5 ml'ye kadar azalma görülür. İlk üç ile altı ayda amenore ve düzensiz kanama görülür. Bu aracı kullananların %20'inde bir yıl sonunda amonere olur.
Bakır içeren RİA'ların kontraseptif etkilerini ana mekanizması spermisidal etkidir.Bu etki uterin kavitede yabancı bir cismin varlığı ile oluşan lokal steril enflamasyon reaksiyonu ile gerçekleştirilir. Bakır enflamatuar reaksiyonu belirgin arttırır dolayısıyla bu metal küçük boyuttaki T- şeklinde araçlara eklenmiştir. Ayrıca bakır sperm hareketini engeller ve servikal mukusda canlılığını bozar. RİA kullanan kadınlarda ilişkiden sonraki 24 saatte servikten tüplere sperm hareketi belirgin bozulmuştur. RİA'ların spermisidal etkisi nedeniyle eğer tüplere sperm ulaşabilirse yumurta genelde döllenemez. Levonorgestrel salgılayan RİA'lar servikal mukusun incelmesini engeller ve spermin serviksten uterin kaviteye gidişini önler. Endometrial kavitede yabancı cisim reaksiyonu sperm taşınmasını inhibe eder ve fertilizasyonu önler.
RİA çıkarıldıktan sonra enflamatuar reaksiyon hızla kaybolur. Her iki tip, bakır içeren levonorgestrel salgılayan RİA'nın çıkartılması sonrası fertilitelerin geri dönüşü kesindir ve kontrasepsiyon için bariyer metodu kullanandakine benzer hızda olur. RİA çıkartıldıktan sonra oluşan term doğumlar, spontan abortuslar, ektopik gebeliklerin insidansı hiç kontrasepsiyon kullanmayanlardaki gibidir.
RİA'yı en optimal yerleştirme zamanının mens sırasında olduğu yaygın bir düşünce olsada siklusun herhangi bir gününde uygulanabileceğini gösteren veri mevcuttur. Ancak kadının gebe olmadığı bilinmelidir.
Gebelik tahliyesi
Yasal tıbbi tahliyeler hem lokal anestezi, hem de genel anestezi altında uygulanabilir. Genel anestezi her ne kadar maliyeti biraz artırsa da, işlemin tümüyle ağrısız seyretmesi açısından çağdaş ve etkili bir yöntemdir.
Gebelik haftası ultrasonla belirlendikten sonra dikkatli bir pelvik muayene yapılır. Vajina ve serviks dezenfekte edildikten sonra, serviksi tutmak için bir alet yerleştirilir ve lokal anestezik madde uygulanır, ya da genel anestezi için anestezi uzmanı tarafından gerekli işlemler başlatılır.
Daha sonra serviks genişletmek için özel buji adı verilen aletler kullanılır.Plastik kanüller serviks içinden uterusa ittirilir. Kanül yerleştirildikten sonra kanüle bir enjektör iliştirilir. Enjektörde oluşan vakum yardımıyla uterusun içi vakumla boşaltılır. Uterusun içi tümüyle boşaltıldıktan sonra kanül çıkarılır, diğer tüm aletler çıkarılır ve kadının 10 dakika istirahatı sağlanır.
Tüm bu işlemler 5-15 dakika sürer. Bu süre Kadın-Doğum uzmanının çalışma süresidir. Genel anestezi uygulandığında hastanın uyuması, işlemin yapılması ve hastanın kendine gelmesine 30 dakika eklenmelidir.
Kürtajın Riskleri
-
Lokal anesteziyle yapılan uygulamalarda işlem esnasında en sık rastlanan komplikasyonlar lokal anestezik maddeye aşırı duyarlılık ve bayılma hissidir. Bu, geçici bir durumdur. Yaklaşık %1 oranında görülür.
-
İşlemden hemen sonra en sık görülen komplikasyon bulantı ve kusmadır. Bazen bayılma hissi oluşabilir. Bu durum da yaklaşık %1 oranında gözlenir ve hayati tehlike yaratmayan geçici bir durumdur.
-
Bazen rahim ağzı kanülün geçmesine izin vermeyecek şekilde sert olabilir ve işlem yarıda bırakılabilir (görülme oranı: yaklaşık 700'de 1). Tahliye bir hafta sonrasına ertelenir.
-
Gebelik çok erken ise (<5.5 hafta) tahliye başarısız olabilir. Tahliye bir hafta sonrasına ertelenir. Tecrübeli bir Kadın-Doğum uzmanı erken bir gebeliği tahliye etme girişiminde bulunmak yerine belli bir süre bekledikten sonra tahliye etmeyi önerir.
-
Özellikle gebelik büyükse işlem esnasında aşırı kanama olabilir. Yasal sınırlar içinde yapılan tahliyelerde oluşan kanamalar hayati tehlike yaratmaz.
-
Çok ender durumlarda ve çoğunlukla yasal sınırı aşan (10. gebelik haftası sonrası uygulanan) tahliyelerde işlem esnasında uterus delinebilir .
-
Enfeksiyon oluşacaksa bu genellikle işlemden 6-7 gün sonra ortaya çıkar ve kendini ağrı, akıntı, aşırı kanama şeklinde belli eder. Kürtaj sonrası verilen antibiotikleri düzenli olarak kullanmanız durumunda bu komplikasyon da ender olarak gözlenir.
-
İçeride "parça kalması" durumunda genellikle ilk iki haftada adet esnasındaki kanamadan çok daha fazla kanama görülür ve bu kanama pıhtı şeklinde ve koyu renklidir. Kanamanın ağrılı olması kural değildir. Bazen parça düştüğü gözlenebilir.
-
Geç dönemde görülen en önemli, ancak ender bir komplikasyon işlem esnasında rahim iç tabakasının aşırı hasar görmesi sonucunda oluşan yapışıklıklardır (Asherman sendromu). Kendini kürtajdan 4-5 hafta geçmesine rağmen adet kanamasının olmaması ve ilaç tedavisiyle de kanama oluşturulamaması şeklinde gösterir. Usulüne uygun yasal sınırlar içinde yapılan tahliyelerde ve özellikle de vakumla uygulanan işlemlerde ender olarak gözlenir.
Kürtajdan belli bir süre sonra (genellikle bir hafta sonra) doktor sizi kontrole çağıracaktır. Bu kontrol gebeliğin tümüyle sonlandırıldığından, enfeksiyon oluşmadığından, işlem esnasında spiral takılmışsa spiralin uygun konumda olduğunun belirlenmesi açısından çok önemlidir. Bu kontrol ihmal edilmemelidir. Eğer kanama, parça düşürme, aşırı ağrı, ateş gibi durumlar ortaya çıkarsa kontrol günü beklenmemeli ve hemen doktorla irtibata geçilmelidir.
Kürtajdan 2 hafta sonrasına kadar ilişki ertelenmelidir.


































